بعدی
بعدی بازگشت
بعدی بازگشت

معتزلیان شیعه شده

ناشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

نویسنده عباس میرزایی

سال نشر : 1398

تعداد صفحات : 423

خرید پیامکی این محصول
جهت خرید پیامکی این محصول، کد محصول، نام و نام خانوادگی، آدرس و کد پستی خود را به شماره زیر ارسال نمایید: کد محصول : 79088 10003022
80,000 تومان
افزودن به سبد سفارش

معرفی کتاب

معتزلیان شیعه شده عنوانی برای گروهی از معتزلیان است که عمدتاً در طول سده های سوم و چهارم هجری تفکر امامیان را پذیرفته و وارد فضای اندیشه ورزی امامیه شده اند. ابوعیسی ورّاق، ابن راوندی، ابن مملک، ابن تبان و ابن فسانجس از شناخته شده ترین شخصیت های این عرصه هستند.
اینان اندیشه های مذهبی امامیه را پذیرفته و به دفاع از آموزه های کلامی امامیه در برابر جریان های کلامی مخالف، به ویژه معتزلیان، پرداختند. ابوعیسی ورّاق، ابن راوندی، ابن مملک و ابن فسانجس از چهره های برجسته معتزلیان شیعه شده هستند.

در این کتاب تک تک این شخصیت ها به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.ورّاق نخست معتزلی بود، ولی در ادامه از معتزلیان جدا شد. او اندیشه های معتزلیان را قبول نداشت و رویکردی انتقادی نسبت به اندیشه های اعتزال داشته و نظرات آنان، به ویژه در بحث توحید را مورد خدشه قرار می داد.

رویکرد ورّاق به کلام معتزلی و بیان پیامدها و لوازم کفرآمیز و ناصواب نظرات آنان موجب شد که معتزلیان اندیشه های ورّاق حتی در زمان اعتزالش را نیز نادرست بدانند. ورّاق بعد از جدایی از اعتزال به امامیه پیوست گرایشی که معتزلیان آن را واقعی نمی دانستند، ولی معتقد بودند که ورّاق در این مسیر خدمات شایستهای به مذهب جدیدش کرده است.

به نظر می رسد گرایش او به شیعه نمی تواند یک شبه و یا در اثر طرد معتزلیان باشد، بلکه با آشنایی و با پشتوانه معرفتی بوده است. بررسی گزارش های مربوط به تبارشناسی فکری ورّاق این نکته را رهنمون می سازد که در نظام فکری ورّاق می توان نشانه هایی از وابستگی او به مدرسه کلامی امامیه در کوفه را مشاهده کرد.
ابن راوندی هم از نظر برخوردهای تند معتزلیان در امتداد ورّاق است؛ البته با شدت بیشتری. جریان وی و رفتارهای معتزلیان با او را باید مانند جریان ورّاق در تعاملات و تقابلات بین مذاهبی و جریانهای فکری همان دوره بازکاوی کرد. اتهاماتی که به ابن راوندی زده شده، به ویژه الحاد، خاستگاه معتزلی دارد. ابن راوندی بعد از پذیرش اندیشه های امامیه از سوی امامیان مورد پذیرش قرار گرفت. او در راه تثبیت اندیشه های شیعی کتاب هایی نگاشت و به یاری تشیع برخاست که به نظر می رسد امامیان زمانه وی برای ابن راوندی جایگاهی قائل شدند و به نظرات او توجه کردند. در دوره های بعد نیز ابن راوندی مورد توجه بزرگان امامیه بوده است. حتی در برخی از حوزه ها مانند بحث امامت الگوی برخی از بزرگان امامیه مانند نوبختیان بوده است.

درباره تبارشناسی فکری ابن راوندی، که گویای ارتباط او با سلف امامیه است، هم باید گفت که وی نیز مانند ورّاق در چارچوب کلامی متکلمان امامیه در کوفه و به ویژه شخصیت هشام حرکت می کند. ابن راوندی بر پایه اندیشه های هشام در پی دفاع از آموزه های اعتقادی امامیه در برابر معتزله بود.
ابن راوندی تلاش کرده منظومه ای معرفتی را تبیین کند که بین معتزله و هشام باشد. او اندیشه های هشام را با تبیین ها یا تفسیرهای دیگر پذیرفته است. در واقع تلاش های علمی ابن راوندی ناظر به باز سازی اندیشه متکلمان امامیه در کوفه است.

درباره ابن مملک، ابن فسانجس و ابن تبّان گزارشات زیادی در دست نیست که به توان به روشنی نقش آنان را در تاریخ کلام امامیه بیان کرد.
بررسی گزارش های مربوط به معتزلیان شیعه شده نشان می دهد که نمی توان ارزش گذاری یکسانی نسبت به آنها ابراز داشت و هر کدام از آن ها را باید با توجه به رویکرد علمی و اندیشه هایشان مورد ارزیابی قرار دارد.

بر این اساس با نگاهی تحلیلی به مجموعه آن چه درباره معتزلیان شیعه شده گفته شد می توان آن ها را به دو دسته تقسیم کرد. دسته اول ورّاق و ابن راوندی هستند که اینان هم در توحید وعدل نقطه مقابل معتزلیان و متاثر ازکلام امامیه در کوفه هستند..
دسته دوم ابن فسانجس، ابن مملک و ابن تبان که اطلاعات خاصی از اینان در دست نیست. تقریبا هیچ گزارشی که نشان دهنده تاثیر گذاری اینان در جامعه امامیه باشد وجود ندارد و همین نشانه کم اهمیت و بی تاثیری آن هاست.
  • زبان کتاب
    فارسی
  • شابک
    978-600-195-317-0
  • سال نشر
    1398
  • چاپ جاری
    1
  • تاریخ اولین چاپ
    1398
  • نوع جلد
    جلد نرم
  • قطع
    وزیری
  • تعداد صفحات
    423
  • ناشر
  • نویسنده
  • وزن
    634
  • تاریخ ثبت اطلاعات
    سه‌شنبه 8 بهمن 1398
  • تاریخ ویرایش اطلاعات
    چهارشنبه 7 خرداد 1399
  • شناسه
    79088
کاربر گرامی توجه داشته باشید که این بخش صرفا جهت ارائه نظر شما در رابطه با همین مطلب در نظر گرفته شده است. در صورتی که در این رابطه سوالی دارید و یا نیازمند مشاوره هستید از طریق تماس تلفنی و یا بخش مشاوره اقدام نمایید.
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
نظر
کد امنیتی
شما هم می توانید گزیده انتخابی خود از کتاب را ثبت کنید.
نام و نام خانوادگی
عنوان
برگزیده
کد امنیتی
محصولات مرتبط
بازدیدهای اخیر شما